INDONESIA menunda pelaksanaan wajib halal bagi beberapa kategori produk, termasuk makanan dan minuman import, ke 2028. Bagi pengeksport Malaysia, tambahan masa itu membuka ruang menyediakan dokumen, pensijilan dan urusan pendaftaran sebelum membekalkan barangan ke pasaran negara jiran secara lebih meluas.
Dengan unjuran penduduk sekitar 287.2 juta pada 2026 menurut Badan Pusat Statistik Indonesia, pasaran tersebut menawarkan ruang jualan besar. Namun, jumlah penduduk itu merangkumi semua agama dan tidak boleh dianggap sebagai jumlah pengguna Muslim atau pembeli bagi setiap produk.
Indonesia merupakan antara pasaran utama produk halal Malaysia. Menurut Halal Development Corporation Berhad (HDC), eksport halal Malaysia ke Indonesia berjumlah RM3.51 bilion pada 2025, bersamaan 5.1 peratus daripada keseluruhan eksport halal negara sebanyak RM68.52 bilion. Indonesia berada di kedudukan kelima selepas China, Singapura, Amerika Syarikat dan Jepun.
Persoalan utama kepada pengeluar ialah sejauh mana sistem halal yang sudah dimiliki dapat memenuhi tatacara negara pembeli. Kelewatan menyelesaikan urusan pematuhan berpotensi menjejaskan jadual jualan, walaupun produk mempunyai permintaan.
Pelaksanaan berperingkat meliputi produk import
Peraturan Pemerintah Nomor 40 Tahun 2026, yang ditetapkan pada 14 Oktober 2026, meminda jadual dalam Peraturan Pemerintah Nomor 42 Tahun 2024. Perubahan ini penting kerana kenyataan sebelum pindaan itu masih merujuk pelaksanaan pada Oktober 2026.
Bagi makanan, minuman, hasil sembelihan serta perkhidmatan penyembelihan dari luar negara, kewajipan pensijilan halal bermula pada 18 Oktober 2028 dengan mengambil kira penyelesaian perjanjian saling pengiktirafan. Tempoh peralihan untuk perusahaan mikro dan kecil Indonesia bagi kategori berkaitan pula dilanjutkan hingga 17 Oktober 2028.
Tarikh hingga 17 Oktober 2028 juga meliputi kategori seperti kosmetik, ubat bahan alam, ubat kuasi, suplemen kesihatan, produk kimia, produk kejuruteraan genetik, barangan gunaan tertentu serta peranti perubatan kelas A. Namun, penundaan itu tidak meliputi semua produk dan skala perniagaan secara seragam.
Bagi perusahaan sederhana dan besar Indonesia dalam kategori makanan, minuman dan penyembelihan, tarikh 2024 yang sudah ditetapkan tidak serta-merta berubah menjadi 2028. Pengeluar perlu menyemak pengelasan setiap produk sebelum menentukan jadual persediaan.
Pengiktirafan sijil tidak menamatkan urusan pematuhan
Dari sudut perdagangan, pengiktirafan badan pensijilan luar negara perlu dibezakan daripada pendaftaran sijil produk. Peraturan asas Indonesia mengatur laluan pengiktirafan tersebut melalui Badan Penyelenggara Jaminan Produk Halal (BPJPH). Pengeksport perlu menyelaraskan sijil, skop produk dan urusan pendaftaran dengan pengimport atau wakil rasmi di Indonesia.
Pindaan baharu turut mengubah aturan pemeriksaan produk import. Pasal II Peraturan Pemerintah Nomor 40 Tahun 2026 mencabut ketentuan mengenai pemastian kesesuaian produk halal luar negara yang memasuki Indonesia, termasuk Peraturan BPJPH Nomor 4 Tahun 2026.
Oleh itu, aturan lama mengenai pemeriksaan sebelum penghantaran dan Laporan Pemastian Produk Halal tidak boleh terus dipersembahkan sebagai kewajipan semasa berdasarkan jadual Oktober 2026. Pengeluar perlu merujuk ketetapan terkini bagi kategori produk dan pasaran masing-masing.
Dalam kemas kini pada 19 Oktober 2026, Jabatan Pertanian, Perikanan dan Perhutanan Australia turut memaklumkan penangguhan dua tahun bagi makanan dan minuman import, termasuk tenusu. Jabatan itu masih mendapatkan penjelasan berhubung beberapa aspek pelaksanaan. Panduan tersebut ditujukan kepada pengeksport Australia, bukannya ketetapan khusus bagi Malaysia.
“Bagi pengusaha, pelarasan tarikh akhir ini memberikan masa tambahan untuk menyediakan pensijilan halal,” kata Pengarah Utama Lembaga Pengkajian Pangan, Obat-obatan dan Kosmetika (LPPOM), Muti Arintawati dipetik dari laman rasmi LPPOM.
Bagi produk yang diperbuat daripada bahan yang diharamkan, peraturan asas Indonesia mengecualikannya daripada kewajipan pensijilan halal tetapi mewajibkan keterangan bukan halal. Kategori ini perlu dibezakan daripada produk yang belum melengkapkan pensijilan atau pendaftaran.
Mengapa Indonesia memilih pendekatan ini
Kerajaan Indonesia meletakkan perlindungan pengguna dan kepastian status produk sebagai tujuan utama. Dalam pasaran dengan rantaian bekalan kompleks, pengguna sukar menilai sendiri sumber ramuan, bahan pemprosesan dan kaedah pengeluaran.
Pensijilan dan kebolehkesanan boleh mengurangkan jurang maklumat tersebut. Namun, manfaatnya bergantung pada mutu pemeriksaan, ketepatan rekod dan konsistensi pengawasan. Kewujudan logo sahaja tidak menggantikan kawalan sepanjang pengeluaran.
Dasar ini turut mempunyai hala tuju industri. Pensijilan yang disokong rekod ramuan, proses dan pembekal boleh membantu pengeluar membuktikan mutu kawalan kepada pembeli. Namun, kebolehan memenuhi peraturan tetap perlu disertai produk yang mampu bersaing.
Secara ekonomi, Indonesia berusaha menjadikan pasaran domestik sebagai asas membangunkan pengeluar yang mampu memenuhi piawaian pembeli luar negara. Jika pengeluar tempatan dapat mengurus ramuan, dokumentasi dan kawalan proses dengan baik, keupayaan itu berpotensi menyokong peluasan eksport.
Pada masa sama, piawaian wajib menambah kos memasuki pasaran kepada pembekal luar. Kesan tersebut perlu dinilai melalui masa pemprosesan, caj, pertindihan audit dan layanan kepada produk tempatan berbanding import. Tanpa bukti tersebut, belum ada asas untuk menyimpulkan dasar ini sengaja menyasarkan pengeksport Malaysia.
Kos pematuhan boleh menekan modal kerja
Bagi pengeksport, kesan terawal berpotensi muncul pada penyediaan dokumen, penyelarasan dengan pembekal bahan, perubahan pembungkusan dan urusan pengimport. Perkara ini boleh menambah kos perniagaan, tetapi belum membuktikan bahawa semua syarikat sudah menanggung kenaikan kos.
Jika sesuatu urusan mengambil masa lebih panjang, stok yang disediakan untuk jualan mungkin perlu disimpan lebih lama. Syarikat tetap menanggung kos pengeluaran dan penyimpanan sedangkan kutipan daripada pelanggan belum diterima. Tekanan ini lebih terasa bagi produk bertempoh simpan pendek atau perniagaan dengan tunai terhad.
Kesan kepada harga pula bergantung pada persaingan. Pengeluar boleh menyerap sebahagian kos melalui margin keuntungan, menaikkan harga atau mengurangkan pilihan produk. Jika pembeli mudah beralih kepada jenama lain, ruang menaikkan harga menjadi lebih sempit.
Kos yang bersifat tetap juga memberi kesan berbeza mengikut saiz jualan. Sebagai ilustrasi semata-mata, kos persediaan RM10,000 bersamaan RM1 seunit jika diagihkan kepada 10,000 unit, tetapi hanya 10 sen seunit bagi 100,000 unit. Angka ini bukan kadar caj pensijilan Indonesia. Ia menerangkan mengapa pengeksport kecil lebih sensitif terhadap jumlah pesanan.
Sebaliknya, pengeluar yang dapat membuktikan pematuhan dengan jelas berpotensi lebih mudah dipertimbangkan pengedar. Walau bagaimanapun, pematuhan tidak menjamin jualan kerana harga, rasa, jenama, rangkaian pengedaran dan kuasa beli masih menentukan keputusan pembelian.
Kerjasama dua negara perlu menghasilkan kemudahan nyata
Malaysia mempunyai ruang menangani isu ini melalui kerjasama perdagangan dan halal. Dalam laporan HDC mengenai persidangan perniagaan halal pada 25 September 2026, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), Senator Dr Zulkifli Hasan menyeru supaya kekuatan pensijilan diterjemahkan kepada perdagangan, pelaburan dan peluang perniagaan antarabangsa.
Zulkifli turut mengemukakan hala tuju kerjasama serantau melalui cadangan Majlis Halal ASEAN. Bagi pengeksport, hasil yang diperlukan ialah maklumat kategori yang jelas, penyelarasan dokumen serta akses kepada pembeli dan rantaian bekalan.
Pengumuman kerjasama tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa semua halangan pendaftaran telah diselesaikan. Keberkesanannya perlu dinilai melalui perubahan sebenar pada tempoh urusan, kos dan kemudahan memasuki pasaran.
Langkah pelaksanaan bermula dengan semakan produk
Pengeksport perlu mengenal pasti kategori peraturan bagi setiap produk, termasuk keperluan berkaitan ramuan dan bahan pemprosesan. Jangan menganggap satu keputusan bagi satu produk terpakai secara automatik kepada seluruh jenama.
Langkah kedua ialah menyemak sijil, skop pengiktirafan dan keperluan pendaftaran bersama pihak berkuasa serta pengimport Indonesia. Dokumen yang tersedia perlu dipadankan dengan produk dan pengilang sebenar, di samping memastikan maklumatnya konsisten.
Langkah ketiga ialah menetapkan secara bertulis pihak yang mengurus permohonan, menyimpan rekod, membayar kos dan menangani perubahan bahan atau label. Pembahagian ini ialah cadangan pengurusan kontrak; tanggungjawab undang-undang sebenar tetap perlu disemak mengikut aturan yang berkenaan.
Seterusnya, pengeluar perlu menyelaraskan jadual pengeluaran, pembungkusan dan penghantaran berdasarkan status urusan tersebut. Syarikat boleh mendahulukan produk yang sudah mempunyai pelanggan dan jualan stabil, sementara pengembangan kepada produk baharu dinilai mengikut kos dan kebolehlaksanaan.
Selepas produk dipasarkan, kawalan perlu diteruskan apabila berlaku pertukaran pembekal, ramuan atau tempat pengeluaran. Pada peringkat kerajaan pula, panduan kategori, saluran pertanyaan dan maklumat prosedur yang konsisten boleh membantu mengurangkan kesilapan serta kerja berulang.
Bagi Malaysia, antara keutamaan yang boleh dipertimbangkan ialah pengurangan kos setiap urus niaga melalui dokumentasi yang lebih tersusun, maklumat pasaran dan pengeluaran yang cekap. Bantuan kepada perusahaan kecil juga lebih berguna jika menghubungkan pematuhan dengan pembeli dan pesanan berulang.
Keberkesanan usaha ini boleh dinilai melalui tempoh pendaftaran, kos mengurus produk, jumlah syarikat yang berjaya mengeksport dan pembelian berulang. Ukuran tersebut lebih hampir kepada hasil perdagangan berbanding jumlah sijil semata-mata.
Indonesia kekal sebagai pasaran besar, tetapi saiz penduduk tidak menjamin pulangan kepada pengeksport. Peluang Malaysia bergantung pada keupayaan menggabungkan jaminan halal, harga yang bersaing dan bekalan yang boleh dipercayai. Kerjasama dua negara akan lebih bermakna apabila kepastian peraturan diterjemahkan kepada urusan yang lancar dan jualan yang berterusan.
