LEBIH 12 syarikat Amerika Syarikat (AS) sedang meneroka peluang pelaburan dalam industri nadir bumi Malaysia, termasuk projek perlombongan bersama rakan tempatan dan pembangunan kemudahan pemprosesan. Minat tersebut dinyatakan oleh Kedutaan AS di Kuala Lumpur dalam laporan The Edge pada 14 Oktober 2026.
Minat itu membuka peluang membawa masuk modal dan teknologi. Namun, manfaat kepada Malaysia bergantung pada sejauh mana pelaburan berkenaan dapat mengembangkan pembuatan, membina kepakaran dan melibatkan syarikat tempatan.
Perkembangan ini berlaku ketika AS berusaha mempelbagaikan rantaian bekalan mineral kritikal. Bagi Malaysia, tumpuannya ialah mendapatkan modal dan teknologi untuk menghasilkan produk bernilai lebih tinggi. Bagaimanapun, penerokaan peluang belum bermaksud pelaburan sudah dimuktamadkan.
Tarikan Malaysia bukan hanya pada sumber nadir buminya. Negara sudah mempunyai kemudahan pemprosesan Lynas di Gebeng, Pahang, yang memberikan asas industri untuk dikembangkan kepada penghasilan produk bernilai tinggi. Kerajaan pula mahu menarik pelabur yang membawa modal dan teknologi serta bekerjasama dengan syarikat tempatan.
Bagi firma AS yang mahu mempelbagaikan bekalan di luar China, gabungan sumber mineral dan keupayaan pemprosesan ini menjadikan Malaysia lokasi yang berpotensi. Namun, minat tersebut masih pada peringkat penerokaan dan belum menjamin semua syarikat berkenaan akan melabur.
Daripada bahan mentah kepada produk bernilai tinggi
Unsur nadir bumi, atau rare earth elements (REE), ialah sekumpulan unsur logam yang digunakan dalam pelbagai teknologi. Antaranya ialah penghasilan magnet berprestasi tinggi untuk motor dan peralatan industri. Untuk menghasilkan magnet tersebut, bahan perlu melalui beberapa peringkat, termasuk pemisahan unsur, pemprosesan menjadi logam dan penghasilan aloi.
Setiap peringkat memerlukan teknologi, modal dan pelanggan. Oleh itu, kewujudan sumber mineral tidak dengan sendirinya menjamin sebuah industri yang menguntungkan. Cabaran Malaysia ialah menghubungkan sumber dan kemudahan pemprosesan dengan lebih banyak kegiatan pembuatan dalam negara.
Ketua Ahli Ekonomi Oversea-Chinese Banking Corporation (OCBC), Selena Ling, dalam laporan The Business Times pada 30 Mac 2026, menjelaskan bahawa kekangan utama rantaian nadir bumi terletak pada pemprosesan. Pandangan itu menunjukkan bahawa pemilikan sumber sahaja belum mencukupi; negara juga memerlukan teknologi untuk mengasingkan dan memproses unsur berkenaan. Selain keupayaan memproses, harga dan jenis produk yang dijual turut menentukan pendapatan pengeluar. Prestasi Lynas Rare Earths memberikan gambaran tentang hubungan tersebut.
“Kekangan utamanya ialah pemprosesan, bukannya perlombongan,” kata Ling.
Harga dan jenis produk memacu hasil jualan
Prestasi Lynas Rare Earths memberikan gambaran bagaimana harga dan jenis produk mempengaruhi pendapatan. Menurut laporan tahunan kumpulan, bagi tahun kewangan berakhir 30 Jun 2026, kumpulan itu merekodkan hasil jualan A$977.9 juta berbanding A$556.5 juta setahun sebelumnya, meningkat kira-kira 75.7 peratus.
Dalam tempoh sama, jumlah jualan oksida nadir bumi meningkat daripada 10,970 tan kepada 12,122 tan, atau kira-kira 10.5 peratus. Untung selepas cukai pula meningkat daripada A$8 juta kepada A$222.4 juta. A$ merujuk kepada dolar Australia.
Hasil jualan meningkat jauh lebih cepat berbanding jumlah yang dijual. Lynas mengaitkan prestasi itu dengan harga pasaran lebih baik, peningkatan jualan nadir bumi berat dan aturan harga tertentu. Ini menunjukkan pendapatan pengeluar turut dipengaruhi jenis produk serta harga yang diterima. Bagaimanapun, angka tersebut ialah prestasi kumpulan Lynas, bukannya hasil keseluruhan industri Malaysia atau operasi Malaysia sahaja. Ia juga tidak menggambarkan pulangan daripada deposit nadir bumi tempatan.
Projek magnet menjadi perhatian menjelang 2027
Di Malaysia, usaha mengembangkan industri kepada produk bernilai tinggi turut melibatkan cadangan pembinaan kilang magnet neodimium-besi-boron di Kuantan. Projek melalui kerjasama Lynas Malaysia dan JS Link dari Korea Selatan itu disasarkan mula beroperasi sekitar 2027.
Menurut Majlis Pembangunan Wilayah Ekonomi Pantai Timur (ECERDC), projek berkenaan melibatkan anggaran pelaburan RM600 juta dengan kapasiti pengeluaran 3,000 tan setahun. Kilang itu berpotensi memperluas kegiatan industri tempatan daripada pemprosesan nadir bumi kepada penghasilan magnet untuk kegunaan teknologi tinggi.
Namun, manfaatnya kepada Malaysia turut bergantung pada penglibatan pekerja dan syarikat tempatan. Peluang pekerjaan mahir, latihan, pembelian daripada pembekal tempatan serta pemindahan teknologi menjadi ukuran penting untuk menilai sumbangan projek tersebut kepada ekonomi negara.
Untuk menarik lebih banyak pelaburan seperti ini, dasar mengehadkan eksport bahan mentah sahaja belum memadai. Ahli ekonomi dan pengasas Williams Business Consultancy, Dr Geoffrey Williams, dalam laporan NST pada 28 September 2026, berpandangan bahawa sekatan eksport jangka pendek mungkin tidak mencukupi untuk mendorong pelaburan besar dalam pemprosesan dan pembuatan hiliran.
Pandangan itu menunjukkan bahawa usaha mengekalkan lebih banyak kegiatan industri dalam negara perlu disokong oleh pembiayaan, akses kepada teknologi dan permintaan pelanggan. Faktor tersebut penting bagi memastikan kilang yang dibangunkan mampu beroperasi secara berdaya maju dalam jangka panjang.
Persaingan mendapatkan industri bernilai tinggi
Malaysia turut berdepan persaingan mendapatkan kegiatan bernilai tinggi. The Business Times melaporkan Lynas mengumumkan rangka kerja kerjasama dengan LS Eco Energy pada 26 Mac 2026 untuk membangunkan kemudahan pengeluaran logam nadir bumi di Vietnam.
Perkembangan itu menunjukkan rantaian bekalan boleh tersebar merentasi beberapa negara. Bahan yang dipisahkan di satu lokasi boleh diproses menjadi logam atau komponen di lokasi lain. Bagi Malaysia, peluang menarik pelaburan perlu disusuli usaha memperluas kegiatan industri yang dijalankan dalam negara.
Pengurusan sisa dan kos pematuhan
Selain persaingan pelaburan, pembangunan industri nadir bumi turut memerlukan pengurusan alam sekitar yang teratur. Reuters melaporkan pada 2 Mac 2026 bahawa pembaharuan lesen Lynas disertai syarat menghentikan penghasilan sisa radioaktif dalam tempoh lima tahun serta rawatan terhadap sisa berkaitan. Kes operasi Lynas perlu dibezakan daripada projek nadir bumi tidak radioaktif tempatan.
Keperluan tersebut membawa implikasi kepada kos dan pelaksanaan projek. Oleh itu, penilaian pelaburan perlu mengambil kira kos pengurusan sisa, pematuhan syarat operasi dan keyakinan masyarakat, di samping jangkaan hasil jualan.
Menjelang 2027, ukuran kemajuan Malaysia ialah sejauh mana minat pelabur diterjemahkan kepada projek yang dilaksanakan dan kegiatan pembuatan yang berkembang. Pulangan yang lebih bermakna datang apabila pelaburan membina kepakaran, membuka pekerjaan mahir dan memperluas peluang pembekal tempatan, dengan pengurusan alam sekitar yang teratur.
