TAWARAN kerja sambilan dengan komisen lumayan, notis penghantaran bungkusan gagal atau janji menerima bantuan kerajaan mungkin kelihatan meyakinkan.
Namun, pautan yang memujuk pengguna memuat turun fail pemasangan aplikasi Android (Android Package Kit atau APK) boleh menjadi permulaan penipuan. Risiko pencerobohan meningkat apabila aplikasi berbahaya dipasang dan diberi kebenaran untuk mengakses fungsi sensitif telefon.
Lebih membimbangkan, mangsa mungkin tidak menyedari telefon mereka sudah diceroboh walaupun selepas aplikasi mencurigakan itu dipasang.
Modus operandi itu dikenali sebagai penipuan aplikasi mudah alih atau APK scam iaitu antara taktik jenayah siber yang mengeksploitasi kepercayaan pengguna terhadap pautan dan fail yang dihantar melalui aplikasi komunikasi serta media sosial.
Fail APK ialah format pemasangan aplikasi bagi sistem operasi Android. Format itu sendiri bukan satu bentuk penipuan, namun fail daripada sumber tidak diketahui boleh mengandungi perisian hasad yang direka untuk mencuri maklumat atau menyalahgunakan akses pada peranti.
Bank Negara Malaysia (BNM) telah memberi amaran bahawa aplikasi pihak ketiga yang mencurigakan boleh mendedahkan maklumat sensitif pada telefon.
“Hanya muat turun aplikasi daripada platform aplikasi rasmi telefon pintar anda,” menurut panduan BNM.
Umpan kerja sambilan, bungkusan dan hadiah
Penipuan ini lazimnya bermula dengan mesej yang kelihatan biasa, termasuk tawaran pekerjaan dalam talian dengan bayaran menarik, makluman bungkusan tidak dapat dihantar atau pemberitahuan kononnya penerima layak memperoleh hadiah.
Penjenayah kemudian meminta mangsa menekan pautan tertentu sebelum mengarahkan mereka memuat turun dan memasang fail APK bagi meneruskan urusan.
Dalam keadaan lain, mangsa mungkin diperdaya untuk melengkapkan maklumat peribadi, membuat pengesahan identiti atau memasukkan butiran perbankan melalui laman sesawang palsu.
Selepas aplikasi dipasang dan kebenaran tertentu diberikan, perisian hasad berpotensi menyalahgunakan akses pada peranti untuk mendapatkan maklumat sensitif.
Sebelum ini, Majlis Keselamatan Negara (MKN) pada 14 April 2022 berkongsi amaran Polis Diraja Malaysia (PDRM) bahawa antara modus operandi yang pernah dikenal pasti ialah penipuan jual beli dalam talian apabila mangsa diminta memuat turun fail APK kononnya untuk membuat pembelian.
Mangsa kemudiannya memasukkan butiran perbankan pada laman palsu sebelum transaksi tanpa kebenaran dilakukan menggunakan maklumat yang diperoleh penjenayah.
Penjenayah semakin licik menyamar
Perkembangan jenayah siber turut memperlihatkan bagaimana penjenayah mengeksploitasi aplikasi komunikasi untuk membina kepercayaan sebelum melancarkan penipuan.
Dalam amaran keselamatan Jun 2026, Malaysia Computer Emergency Response Team (MyCERT) mengenal pasti aplikasi berbahaya yang menyamar sebagai perkhidmatan bungkusan, tawaran kerja dan gedung aplikasi. Analisisnya menunjukkan penyamaran berbeza boleh digunakan untuk menyebarkan keluarga perisian hasad perbankan yang sama.
Ini menjelaskan mengapa mesej yang kelihatan berbeza boleh membawa risiko serupa: pengguna dipujuk memasang aplikasi, kemudian diminta membuka akses sensitif. Menurut MyCERT, aplikasi yang mendakwa mewakili bank, kurier atau platform pekerjaan tidak wajar diberikan kebenaran kebolehcapaian.
Kenal pasti tanda amaran
Antara petunjuk yang perlu diberikan perhatian ialah mesej daripada nombor tidak dikenali yang menggesa mangsa memuat turun aplikasi melalui pautan.
Permintaan mengaktifkan tetapan pemasangan aplikasi daripada sumber tidak diketahui wajar menimbulkan syak wasangka, terutama apabila arahan itu datang daripada individu yang tidak dapat disahkan identitinya.
Namun, kehadiran satu tanda sahaja tidak semestinya membuktikan sesuatu aplikasi itu berbahaya. Pengguna perlu menilai keseluruhan konteks, menyemak sumber dan memastikan aplikasi diperoleh daripada saluran rasmi.
BNM menasihatkan orang ramai supaya hanya memuat turun aplikasi melalui platform rasmi seperti Google Play Store, Apple App Store atau Huawei AppGallery yang berkaitan dengan peranti masing-masing.
Walaupun begitu, pengguna tidak seharusnya menganggap semua aplikasi yang tersedia di platform rasmi bebas risiko. Semakan nama pembangun, ulasan, kebenaran aplikasi dan kesahihan pautan masih penting sebelum pemasangan.
Bagi individu yang terlanjur memuat turun APK mencurigakan, tindakan segera amat penting bagi mengehadkan risiko penyalahgunaan maklumat dan akaun kewangan.
Jika mengesyaki peranti telah diceroboh, putuskan sambungan internet dan hentikan penggunaan telefon berkenaan untuk urusan perbankan dan jangan masukkan kata laluan, nombor pengenalan peribadi atau kod pengesahan tambahan. Tindakan memutuskan rangkaian dan mengelakkan urusan perbankan selaras dengan saranan MyCERT.
Guna peranti lain yang dipercayai untuk menghubungi bank melalui nombor rasmi bagi menyekat akses perbankan atau kad yang berisiko.
Maklumkan kepada bank bahawa telefon mungkin telah dijangkiti perisian hasad dan minta panduan untuk tindakan selanjutnya. Tukar kata laluan penting menggunakan peranti yang selamat serta semak transaksi bagi mengesan aktiviti yang tidak dikenali.
Aplikasi mencurigakan perlu dikenal pasti dan dibuang, manakala kebenaran akses yang tidak diperlukan hendaklah ditarik balik.
Jika aplikasi mempunyai akses pentadbir peranti atau ciri kebolehcapaian, pengguna mungkin memerlukan bantuan teknikal untuk melumpuhkan akses itu dengan selamat.
Simpan bukti seperti mesej, pautan, nombor telefon, tangkap layar dan rekod transaksi untuk membantu siasatan.
Bagi mangsa yang menyedari berlaku transaksi tanpa kebenaran atau wang dipindahkan akibat penipuan, hubungi bank dengan segera dan laporkan kejadian kepada Pusat Respons Penipuan Kebangsaan (NSRC) menerusi talian 997.
Mangsa juga perlu membuat laporan polis dan memberikan maklumat lengkap berhubung kejadian, termasuk jumlah kerugian, masa transaksi serta butiran akaun yang terlibat. Panduan NSRC mengutamakan panggilan kepada bank atau talian 997 sebelum laporan polis dibuat.
Dalam masa sama, orang ramai boleh menyemak nombor telefon atau akaun bank melalui portal Semak Mule PDRM sebelum membuat pembayaran.
Keselamatan digital bukan hanya bergantung pada kecanggihan teknologi, sebaliknya turut memerlukan sikap berhati-hati setiap kali menerima mesej atau pautan yang mencurigakan.
